Posts Tagged Memoria histórica

Entrevista ao Prof. Dr. Eugenio Raúl Zaffaroni

Thursday, February 10th, 2011

Entrevista ao Prof. Dr. Dr.h.c.mult. Eugenio Raúl Zaffaroni, realizada con ocasión da súa estadía no Congreso de Dereito Penal Internacional e Memória Histórica, e publicada en U+S, revista da Universidade da Coruña (nº 7, febreiro 2011).

Eugenio Raúl Zaffaroni

Quince veces doutor honoris causa e ministro da Corte Suprema de Xustiza da Arxentina

O único que pode pechar as vellas feridas do pasado é a verdade

Por Carmina Escrigas

Eugenio Raúl Zaffaroni é un dos xuristas máis prestixiosos do panorama internacional e moi prezado na Arxentina polo seu papel na nulidade das leis de punto final e obediencia debida. Foi un dos catedráticos invitados a participaren no Congreso de Dereito Penal Internacional e Memoria Histórica organizado na Facultade de Dereito pola área de Dereito Penal da UDC.

A nulidade das leis arxentinas de punto final e obediencia debida que decretou supuxo un antes e un despois para o país. De feito din de vostede que iluminou o dereito penal na Arxentina.

A anulación das leis de punto final e obediencia debida foi previamente decidida por algunhas instancias inferiores e por último pola Corte Suprema. Na opinión da maioría da Corte Suprema predominou o dereito internacional, e en consecuencia removéronse todos os obstáculos conforme á xurisprudencia da Corte Interamericana. A partir de aí reabríronse todas as causas até o punto de que hoxe temos unhas 700 persoas procesadas e 140 con sentenza. Desas 700 persoas unhas 350 xa están en condicións de ir a xuízo oral.

Que podemos aprender os españois deste proceso?

En primeiro lugar, creo que é un pouco lamentable o que está a suceder co xuíz Garzón. Alén de que se poida coincidir ou non coa súa sentenza, someter un xuíz a responsabilidade penal por criterios xurídicos con clareza discutibles é absolutamente inaceptable. Penso que non é motivo para considerar delituosa a conduta.

Que lle parece a Lei da memoria histórica española?

En liñas xerais paréceme bastante limitada. Creo que en principio España está nunha situación bastante diferente á nosa. A maior parte dos responsables de crimes de lesa humanidade están mortos, de modo que non vexo cal é a razón práctica para non abrir amplamente o debate acerca de todo. Non vexo por que poñerlle obstáculos á verdade. O caso podería asemellarse ao de Turquía, coa diferenza de que alí o presunto responsable aparece como heroe nacional, o que no ocorre no caso español. Por iso non entendo o motivo de tantas voltas, paréceme que é un prexuízo que España ten que sacar de encima e pechar o asunto.

En España existen dúas opinións, a dos que apostan por deixar todo como está e a dos que desexan recuperar a memoria das persoas represaliadas. Considera xustificado apelar á dor que supón abrir vellas feridas para non revisar o ocorrido?

En absoluto. Eu creo que o único que pecha vellas feridas é a verdade. E para iso hai que discutir e revisalo todo. Iso pecha a ferida definitivamente.

A que responsables de xenocidios e delitos de lesa humanidade cre que xamais veremos no banco dos acusados?

Non sei se a Bush, aínda que non estou seguro de que non vaia ser xulgado. É que o poder punitivo, polo feito de se internacionalizar, non perde a súa esencia selectiva. Por que Pinochet puido estar no límite cando xa non servía? Pode ser que Bush mañá tampouco sirva. Normalmente ao cárcere van os parvos, mais de cando en vez vai algún listo. E normalmente é porque pelexou con outro listo e perdeu, e daquela quedou sen cobertura. Iso é o que pasa no dereito penal interno e é o que pode pasar no dereito penal internacional. De modo que teño a impresión de que Bush non irá ao cárcere, ora ben, non podo garantilo.

Tamén foi recoñecido o seu importantísimo labor como docente e investigador. De feito, a súa obra Dereito penal revolucionou esta disciplina e acadou a cima de vendas e de uso en universidades latinoamericanas nun tempo récord.

Simplemente o que fixen, como investigador, foi deixar de considerar calquera posibilidade de lexitimar o poder punitivo e, pola contra, lexitimar o dereito penal tanto no ámbito interno como no do dereito internacional humanitario. Digamos que non lexitimo a guerra, senón a contención da guerra, co cal non me preocupo máis en preguntarme para que serven as penas. O que sei é que teño que conter o poder punitivo para que non se descontrole, porque cando iso ocorre pode facer desaparecer o estado de dereito e mesmo provocar o xenocidio. De modo que así chego á conclusión de que o dereito penal sería preventivo de calquera clase de xenocidio, o cal é unha función sumamente digna.

Tamén foi destacada a súa militancia política. Pensa en volver algunha vez á política activa?

De momento non, mais na Arxentina é tan imprevisible todo que nunca se sabe. O que si teño claramente decidido é  que non volverei a un cargo de xestión. Nalgún momento non descarto poder volver á actividade lexislativa.

Como cualifica o escenario que deixou na Arxentina o falecemento de Néstor Kirchner?

O panorama político mudou bastante, evidentemente con isto nace un mito e creo que desconcertou bastante un sector da oposición. Na actualidade fortalece a posición da presidenta e, en liñas xerais, non vexo un risco de crise política no medio prazo. É obvio que a oposición está fundamentalmente encabezada polo Grupo Clarín, polo que ten oligopolizado un sector dos medios; mais aínda así está moi fragmentada, o cal é un risco para o sistema, porque neutraliza as alternativas e isto sempre é perigoso.

Tercera jornada Congreso Derecho penal internacional y memoria histórica

Sunday, November 28th, 2010

De izqda. a dcha.: Guillermo Portilla, Luz María Puente, Juan Antonio García Amado

De izqda. a dcha.: Juan Terradillos, Luis Rodríguez, Raquel Vañó

Juan Terradillos

De izqda. a dcha.: Juan Terradillos, Luis Rodríguez, Raquel Vañó

De izqda. a dcha.: Ana Pérez, Mónica Zapico, Antonio Girón, Santiago Macías

El viernes 26 de noviembre tuvo lugar la tercera y última sesión del Congreso sobre Derecho penal internacional y memoria histórica, organizado por el equipo de investigación ECRIM y celebrado en la Facultad de Derecho de A Coruña.

La sesión matutina se inició con la intervención del Dr. Juan Antonio García Amado (Universidad de León, España), quien disertó sobre “La memoria histórica“. Con posterioridad, el Dr. Guillermo Portilla Contreras (Universidad de Jaén, España) presentó una ponencia sobre “La consagración del Derecho penal de autor durante el franquismo: El Tribunal Especial para la represión de la masonería y el comunismo“. Tras él intervino el Dr. Juan Terradillos Basoco (Universidad de Cádiz, España), con una ponencia sobre “La Ley de Memoria histórica española de diciembre de 2007“. La sesión concluyó con la presentación de la comunicación sobre “¿Justicia justa? El desafio de género de la justicia transicional“, por parte de Raquel Vañó Vicedo (Universidad de Valencia, España).

La sesión vespertina comenzó con la intervención de la Dra. Ana Pérez Machío (Universidad del País Vasco, España), sobre “Las mujeres en las cárceles españolas durante la dictadura“. Posteriormente intervino Santiago Macías Pérez, miembro de la Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica (ARMH). La sesión concluyó con la proyección del documental “La voz a ti debida” (2009), precedida por una presentación a cargo de su director, Antonio Girón Serrano.

Segunda jornada Congreso Derecho penal internacional y memoria histórica

Sunday, November 28th, 2010

De izqda. a dcha.: Isidoro Blanco, Raúl Zaffaroni

De izqda. a dcha.: Isidoro Blanco, Raúl Zaffaroni, Carlos Martínez-Buján

De izqda. a dcha.: Raúl Zaffaroni, Carlos Martínez-Buján

De izqda. a dcha.: Raúl Zaffaroni, Agustina Iglesias, Ana Messuti

De izqda. a dcha.: Cristina Fernández-Pacheco, José Antonio Ramos, Mónica Zapico

De izqda. a dcha.: José Antonio Ramos, Mónica Zapico, Encarnación La Spina, Isabel Lirola

El jueves 25 de noviembre tuvo lugar la segunda jornada del Congreso sobre Derecho penal internacional y memoria histórica, organizado por el equipo de investigación ECRIM y celebrado en la Facultad de Derecho de la Universidad de A Coruña.

La sesión matunina se inició con la intervención del Dr. Isidoro Blanco Cordero (Universidad de Alicante, España), sobre “El principio de jurisdicción universal en el ordenamiento jurídico español y su reciente modificación“. Posteriormente, el Dr. Eugenio Raúl Zaffaroni (Universidad de Buenos Aires, Argentina), ministro de la Corte Suprema de la República Argentina, disertó sobre “La aplicación del principio de jurisdicción universal: el caso argentino“. La mañana se cerró con la intervención de Ana Messuti (Universidad de Salamanca/Universidad de Buenos Aires, España/Argentina), quien presentó una ponencia sobre “Una querella contra el franquismo en la Argentina“.

La sesión vespertina comenzó con la ponencia de la Dra. Cristina Fernández-Pacheco Estrada, sobre “La experiencia de los Tribunales penales internacionales: de Nuremberg a la Corte Penal Internacional“. Tras ella intervino la Dra. Isabel Lirola Delgado (Universidad de Santiago de Compostela, España), disertando sobre “La Corte Penal Internacional de La Haya: Luces y sombras“. Con posterioridad presentó su comunicación Encarnación La Spina (Universidad de Valencia, España), sobre “¿Hacia un ‘nuevo’ perfil de justicia penal internacional? Una retrospectiva“. La sesión de tarde concluyó con la intervención de Mónica Zapico (Universidad de A Coruña, España), sobre “¿Es posible la peresecución penal de los crímenes del franquismo? La instrucción de las causas“.

Entrevista a Ana Messuti en Xornal de Galicia (27/XI/2010)

Sunday, November 28th, 2010

Ana Messuti: “España camiña sobre cadáveres de non enterrados”

“Os crimes de Franco non se están a investigar”

DANIEL PRIETO 27/11/2010

Ana Messuti (Bos Aires, 1946), avogada especializada en Filosofía do Dereito Romano, disertou onte na Facultade de Dereito da Coruña sobre a querela contra o franquismo iniciada en Arxentina, na segunda xornada do Congreso de Dereito Penal Internacional e Memoria Histórica organizado pola Universidade da Coruña, que remata hoxe. Messuti, que traballa no proceso ratificado pola Cámara Federal do país austral xunto ao letrado Carlos Slepoy e outros xuristas, abandonou o seu país en 1976 co inicio da ditadura militar, desenvolveu a súa labor profesional nas Nacións Unidas e é profesora na Universidade de Bos Aires. A avogada, que vive a cabalo entre a capital bonaerense e Salamanca, considera que, no proceso que pide xulgar aos responsables do xenocidio franquista “a pelota está agora na cancha de España”.

En que estado se encontra a tramitación da querela?

A xuíza ordenou que se readmitira o caso para que a Cámara Federal procedera. Xa se librou un exhorto ao Goberno español para que informe sobre se se están a investigar os crimes cometidos durante o franquismo e a ditadura, polo que a pelota está agora na cancha de España.

Cales son os apoios e os obstáculos?

Hai que entender que é un proceso complexo que conta con precedentes na xurisdición universal, foi España quen xulgou a ditadura Arxentina, pero en España non se liberou da impunidade ao franquismo. Hai condicións favorables para que os querelantes fagan ouvir as súas reivindicacións en coherencia coa Constitución arxentina, que alude aos dereitos humanos. Ademais, os querelantes non se limitan aos parentes directos das vítimas, xa que poden ser fillos ou netos e persoas de calquera outro grao de parentesco. E o principal problema que atopamos foi o informe do fiscal, que pedía arquivar a causa argumentando que a investigación dos crimes franquistas estábase levando a cabo en España, cousa que non é certa. Estamos á espera de que responda ao exhorto. O ideal sería que ocorrera o que pasou en Arxentina, e que a xustiza rematase coas leis da impunidade e iso se retomara en España, onde camiñamos sobre cadáveres de xente que non foi enterrada.

É un proceso aberto. Desde Galicia, onde foron represaliadas unhas 6.000 persoas, engadíronse 15 demandantes. Sumáronse máis recentemente?

Estes días, dúas persoas presentaron senllas querelas máis, un fillo e un neto de dous represaliados. Pertencen a entidades da recuperación da memoria histórica de Salamanca e de Madrid, que se engaden aos casos de Darío Rivas, Inés García, Silvia Carretero e outros. O que esixen é que a xustiza recoñeza que os seus parentes foron asasinados, non piden castigos para os infractores. Hai moitas persoas que se poderían sumar, pero hai certas reticencias e asústalles ter que viaxar, pero nestas ocasións a xuíza pode desprazarse a España a facer a instrución.

A xustiza española procesou múltiples militares arxentinos. Hai precedentes de casos similares noutros países?

Nese mesmo proceso recibíronse peticións procedentes de numerosos países, desde Guatemala ata China. A convivencia de xurisdicións non impide que haxa xuízos en varios países e ás veces celébranse varios procesos contra a mesma persoa. Baste mencionar os exemplos de Alemaña, Francia, Italia… pero cada caso é diferente.

Díxose que os ministros de Franco e incluso o Rei poderían sentar no banco dos acusados se a querela prospera. É certo?

Non hai nada que o descarte, agás que se paralice por outros motivos. É ben sabido que o período que abrangue é moi extenso, entre o 17 de xuño de 1936 e o 15 de xuño de 1977. É máis que o que solicitaba o propio xuíz Garzón.

Tamén se comentou que se estaba traballando para que os represaliados que foran expoliados puideran optar a algún tipo de compensación económica no marco da querela. Isto é así?

É un aspecto contemplado no petitorio e que, segundo avance o proceso, se terá en conta. Pero o que nos interesa é que eses crimes non caian no esquecemento.

Seis xulgados galegos ignoraron a orde dada por Garzón para que abrisen fosas, pode influír na querela?

É que a Audiencia Nacional non se declarou competente. Tan só os xulgados de Granada e do Val dos Caídos remitiron información á Audiencia, que aínda non se pronunciou. O único avance foi o anuncio da creación dunha oficina para atender as demandas dos nenos perdidos na Guerra Civil.

A Lei de Memoria Histórica é suficiente para amparar estes procedementos?

É insuficiente pero non é mera literatura, responde a unha demanda social. É a proba de que aínda hai xente que cre no dereito da xustiza e busca que os xuíces actúen porque os seus defuntos non morreron nun terremoto, buscan obter unha reparación da súa memoria. Se a lei ampara un asasino, debe facer o mesmo coas súas vítimas, e máis se se trata dun grande asasino.

http://www.xornal.com/artigo/2010/11/26/galicia/espana-camina-cadaveres-non-enterrados/2010112600192201507.html

Primera jornada Congreso de Derecho penal internacional y memoria histórica

Wednesday, November 24th, 2010

Sesión de presentación de comunicaciones


De izqda. a dcha.: José Luis De la Cuesta, Patricia Faraldo, Alicia Gil


De izqda. a dcha.: Alicia Gil, Custodia Jiménez

El 24 de noviembre se ha celebrado la primera sesión del Congreso de Derecho penal internacional y memoria histórica, organizado por el equipo de investigación ECRIM, y celebrado en la Facultad de Derecho de la Universidad de A Coruña.

En la sesión matutina se ha realizado la presentación de comunicaciones, a cargo de ocho investigadoras/es de una pluralidad de universidades españolas, brasileñas y colombianas.

La sesión vespertina se ha iniciado con la intervención del Dr. José Luis de la Cuesta Arzamendi (Universidad del País Vasco, España, y Presidente de la Asociación Internacional de Derecho penal), sobre “El Derecho penal internacional“. Posteriormente ha realizado su intervención, sobre “Los crímenes internacionales“, la Drª. Alicia Gil Gil (UNED, España). La sesión se ha cerrado con la presentación de una comunicación titulada “¿Se puede recurrir a la fórmula de Radbruch en delitos por autoría mediata con aparatos organizados de poder?” por parte de Custodia Jiménez Martínez, doctoranda en Derecho penal y Criminología de la UNED (España).


Congreso de Derecho penal internacional y Memoria histórica

Tuesday, October 12th, 2010

El Congreso de DERECHO PENAL INTERNACIONAL Y MEMORIA HISTÓRICA. Desafíos del pasado y retos del futuro en la protección de los Derechos Humanos, organizado por el Área de Derecho penal de la Universidad de A Coruña, pretende abordar el análisis de las problemáticas de más actualidad y relevancia del Derecho penal internacional, como son la Corte penal internacional o el principio de jurisdicción universal, al mismo tiempo que aborda el estudio de la Memoria Histórica y la revisión jurídica del pasado, haciendo especial referencia al caso español y las posibilidades o no de investigar penalmente los crímenes del franquismo. La realización del Congreso permitirá una aproximación científica a dos cuestiones singulares de la ciencia del derecho penal, así como el diálogo y debate con especialistas internacionales en la materia.

Lugar: Facultade de Dereito, Campus de Elviña, s/n, A Coruña
Fechas: 24-26 de noviembre de 2010

URL: http://congreso-dpimh.site50.net/